گەشتێکی فراوان بەناو گەنجینەکانی سوننەتی پاکی پێغەمبەری، کە ڕاستییەتی ئەکادیمی و تەکنەلۆژیای مۆدێرن تێکەڵ دەکات
لە زاراوەی ئیسلامیدا، سوننەت ئاماژەیە بۆ هەموو ئەو شتانەی کە لە پێغەمبەر ﷺەوە گواستراوەتەوە لە ڕووی وتە، کردار، پەسەندکردن، یان تایبەتمەندی جەستەیی و ڕەوشتی. ئەو دووەم سەرچاوەی یاسایە دوای قورئانی پیرۆز.
خوا دەفەرمێت: {ئەو بە هەوای خۆیەوە قسە ناکات. ئەو تەنها وەحییەکە کە بۆی دەنێردرێت} (سوورەتی نەجم 53:3-4). پێغەمبەر ﷺ فەرمووی: "قورئان و شتێکی هاوشێوەی لەگەڵدا دراوە پێم." ئەو بەڵگەیەکی پابەندکەرە کە دەبێت شوێن بکەوێت.
خوا بۆ ئەم ئوممەتە زانایانی دیار هەڵدەستێنێت کە سوننەتی پێغەمبەریان پاراستووە، ڕاستەکەی لە لاواز جیاکردووەتەوە، لە ڕێگەی میتۆدۆلۆژیای وردی ڕەخنە و پشتڕاستکردنەوە (ئەل-جەرح وە ئەت-تەعدیل).
من لە نێوتاندا ئەوە دەهێڵمەوە کە ئەگەر پێی بگرن، دوای من هەرگیز گومڕا نابن: کتێبی خوا و خێزانی من (ئەهلی بەیت)
هەموو ئەو شتانەی کە پێغەمبەر ﷺ لە چەندین بۆنەدا وتوویەتی، وەک: "کردارەکان بە نییەتانەوە" و "ئایین ڕاوێژی دڵسۆزە." ئەمە زۆرترین جۆری سوننەتە.
ئەوەی کە پێغەمبەر ﷺ کردوویەتی، وەک نوێژ، ڕۆژوو و حەجی، کە نیشان دەدەن چۆن کردەکانی پەرستن و مامەڵە جێبەجێ دەکرێن. ئەمە مۆدێلی پراکتیکی ئیسلامە.
بێدەنگی پێغەمبەر ﷺ لەبارەی کردارێک کە لەبەردەم ئەنجام دراوە یان زانیویەتی، وەک پەسەندکردنی هەندێک کرداری هاوەڵان. ئەمە ڕێگەدان نیشان دەدات.
ژمارەکان نزیکن و بە پێی شێوازی ژماردن جیاوازن
ئەو زانستەی کە بنەما و ڕێساکانی جیاکردنەوەی فەرموودەی پەسەندکراو لە ڕەتکراو، و تێگەیشتن لە پلە و جۆرەکانی فەرموودە دەخوێنێت.
ئەو زانستەی کە ژیاننامەی گێڕەرانی فەرموودە و بارودۆخیان دەخوێنێت.
ئەو زانستەی کە بارودۆخی گێڕەران دەخوێنێت لە ڕووی پەسەندکردن یان ڕەتکردنەوەی گێڕانەوەکانیان.
ئیمامی ئیمامەکان لە جەرح و تەعدیلدا
ئیمامی ئەهلی سوننەت لە جەرح و تەعدیلدا
یەکێک لە ئیمامەکانی جەرح و تەعدیل
ئیمامێک لە ناسینی گێڕەراندا
| کتێب | نووسەر: | الوصف |
|---|---|---|
| موقەددیمەی ئیبن سەلاح | ئیبن سەلاح شەهرەزووری (م. 643 کۆچی) | بەناوبانگترین کتێب لە زانستەکانی فەرموودەدا |
| نوخبەتول فیکر | حافیز ئیبن حەجەر عەسقەلانی (م. 852 کۆچی) | تێکستێکی کورت لە زاراوەی فەرموودەدا |
| تەدریبی ڕاوی | جەلالەدین سەیوتی (م. 911 کۆچی) | ڕوونکردنەوە و ڕەوانکردنی موقەددیمەی ئیبن سەلاح |
| باعیس حەسیس | ئەحمەد شاکر (م. 1377 کۆچی) | ڕوونکردنەوەیەکی کورت لە زانستەکانی فەرموودەدا |
| کتێب | ژمارەی فەرموودەکان (لەگەڵ دووبارەبوونەوە) | ژمارەی فەرموودەکان (بەبێ دووبارەبوونەوە) | پلەی فەرموودەکان | ژمارەی کتێبەکان (بابەتەکان) |
|---|---|---|---|---|
| سەحیحی بوخاری | 7,563 | ~2,600 | سەحیح | 97 کتێب |
| سەحیحی موسلیم | 7,500 | ~2,200 | سەحیح | 54 کتێب |
| سونەنی ئەبی داوود | 5,274 | ~4,800 | حەسەن و سەحیح | 37 کتێب |
| جامی تیرمیز | 3,956 | ~3,800 | حەسەن و سەحیح | 46 کتێب |
| سونەنی نەسایی | 5,761 | ~5,300 | سەحیح | 51 کتێب |
| سونەنی ئیبن ماجە | 4,341 | ~4,000 | حەسەن و سەحیح | 37 کتێب |
ژمارەکان نزیکن. جگە لە دوو سەحیحەکە، کتێبەکانی تر فەرموودەیان تێدایە بە پلەی جیاواز (سەحیح، حەسەن، و زەعیف).
نووسەر:: محەممەد کوڕی ئیسماعیل بوخاری (194-256 کۆچی)
کۆی گشتی فەرموودەکان: 7,563 (لەگەڵ دووبارەبوونەوە)
~ بەبێ دووبارەبوونەوە:: ~2,600
پاکترین کتێبی کۆکراوەی فەرموودە
نووسەر:: موسلیم کوڕی حەجاج نەیسابوری (204-261 کۆچی)
کۆی گشتی فەرموودەکان: 7,500 (لەگەڵ دووبارەبوونەوە)
~ بەبێ دووبارەبوونەوە:: ~2,200
دووەم پاکترین کتێب دوای سەحیحی بوخاری
نووسەر:: سولەیمان کوڕی ئەشعەث سەجستانی (202-275 کۆچی)
کۆی گشتی فەرموودەکان: 5,274 (لەگەڵ دووبارەبوونەوە)
~ بەبێ دووبارەبوونەوە:: ~4,800
نووسەری سونەنی ئەبی داوود، یەکێک لە چوار سونەنەکان
نووسەر:: محەممەد کوڕی عیسا تیرمیز (209-279 کۆچی)
کۆی گشتی فەرموودەکان: 3,956 (لەگەڵ دووبارەبوونەوە)
~ بەبێ دووبارەبوونەوە:: ~3,800
بە ئاماژەکردن بە بۆچوونەکانی فەقێکان و عیبەکانی فەرموودە ناسراوە
نووسەر:: ئەحمەد کوڕی شوعەیب نەسایی (215-303 کۆچی)
کۆی گشتی فەرموودەکان: 5,761 (لەگەڵ دووبارەبوونەوە)
~ بەبێ دووبارەبوونەوە:: ~5,300
سونەن کەمترین فەرموودەی لاوازی تێدایە
نووسەر:: محەممەد کوڕی یەزید قەزوینی (209-273 کۆچی)
کۆی گشتی فەرموودەکان: 4,341 (لەگەڵ دووبارەبوونەوە)
~ بەبێ دووبارەبوونەوە:: ~4,000
بە بەشەکانی زوحت و ڕەقایق ناسراوە
نووسەر:: ئەحمەد کوڕی حەنبەل (164-241 کۆچی)
کۆی گشتی فەرموودەکان: 26,069 (لەگەڵ دووبارەبوونەوە)
~ بەبێ دووبارەبوونەوە:: ~10,000
گەورەترین و بەناوبانگترین موسنەد
نووسەر:: مالیک کوڕی ئەنەس (93-179 کۆچی)
کۆی گشتی فەرموودەکان: 1,720 (لەگەڵ دووبارەبوونەوە)
~ بەبێ دووبارەبوونەوە:: ~1,600
یەکەم و بەناوبانگترین کتێبی کۆکراوەی فەرموودە
ژمارەی بابەتەکان: 60 | ژمارەی فەرموودەکان: 822
ژمارەی بابەتەکان: 30 | ژمارەی فەرموودەکان: 450
ژمارەی بابەتەکان: 40 | ژمارەی فەرموودەکان: 600
ژمارەی بابەتەکان: 50 | ژمارەی فەرموودەکان: 750
ژمارەی بابەتەکان: 80 | ژمارەی فەرموودەکان: 1,200
ژمارەی بابەتەکان: 35 | ژمارەی فەرموودەکان: 500
ژمارەی بابەتەکان: 25 | ژمارەی فەرموودەکان: 400
ژمارەی بابەتەکان: 45 | ژمارەی فەرموودەکان: 650
ژمارەی بابەتەکان: 55 | ژمارەی فەرموودەکان: 850
ژمارەی بابەتەکان: 40 | ژمارەی فەرموودەکان: 700
ژمارەی بابەتەکان: 30 | ژمارەی فەرموودەکان: 450
ژمارەی بابەتەکان: 20 | ژمارەی فەرموودەکان: 300
ژمارەی بابەتەکان: 35 | ژمارەی فەرموودەکان: 550
ژمارەی بابەتەکان: 25 | ژمارەی فەرموودەکان: 380
ژمارەی بابەتەکان: 30 | ژمارەی فەرموودەکان: 420
ئەوانەی کە پێغەمبەر ﷺیان بینیوە، باوەڕیان پێ هێناوە و وەک موسڵمان مردوون
ئەوانەی کە هاوەڵانیان بینیوە و باوەڕیان پێ کردوون
سەدەی یەکەمی کۆچی
ئەوانەی کە تابعینیان بینیوە و لێیان فێر بوون
سەدەی دووەمی کۆچی
کۆکەرەوەکانی شەش کتێبەکان و ئیمامەکانی فەرموودە
سەدەی سێیەمی کۆچی
بەناوبانگترین و گەورەترین شیرحی سەحیحی بوخاری
شیرحی فراوان
شیرحی مامناوەند
بەناوبانگترین شیرحی سەحیحی موسلیم
لە کۆنترین شیرحەکانە
شیرحێکی گرنگ
بەناوبانگترین شیرحی سونەنی ئەبی داوود
بەناوبانگترین شیرحی جامی تیرمیز
شیرحێکی کورت